Szesnaście rzeczy, po które się tu przyjeżdża

Kompleks powstał w 1782 roku razem z nową stolicą i zajmuje 218 tysięcy metrów kwadratowych. Wat Phra Kaew — świątynia Szmaragdowego Buddy — jest najświętszym miejscem w Tajlandii: posąg z zielonego jaspisu ma 66 centymetrów i trzy razy w roku zmienia szatę w ceremonii, którą odprawia sam król.

To także najbardziej nieoczywisty zabytek regionu. W pawilonie Chakri Maha Prasat złote iglice siedzą na fasadzie z kolumnami porządku korynckiego, bo król Chulalongkorn chciał pokazać Europie, że jego kraj nie jest kolonią. Mury otaczają kilometr malowideł z Ramakieny, układanych z chińskiej porcelany.

Wat Pho to najstarsza i największa świątynia miasta: 16 hektarów, 91 stup i 394 pozłacanych Buddów. Leżący Budda ma 46 metrów, a jego stopy wysokości pięciu metrów są inkrustowane masą perłową w 108 scenach. To również miejsce narodzin tajskiego masażu — szkoła przy świątyni do dziś go uczy i wykonuje.

Wat Arun stoi na zachodnim brzegu i wygląda najlepiej pod koniec dnia, gdy centralna prang wysoka na 82 metry odbija się w rzece. Warto wejść na taras, a potem przepłynąć promem na drugą stronę dokładnie wtedy, gdy zapalają się światła i świątynia robi się biało-złota na tle granatowego nieba.

Ayutthaya była stolicą od 1350 do 1767 roku i jednym z największych miast świata — w XVII wieku mieszkało tu około miliona osób, więcej niż w Londynie. W 1767 roku armia birmańska miasto spaliła; zostały ceglane szkielety świątyń, które UNESCO wpisało na listę światowego dziedzictwa w 1991 roku.

Park ma 289 hektarów, ale to, co najważniejsze, leży w trzech skupiskach: Wat Mahathat z głową Buddy zrośniętą z korzeniami drzewa, Wat Phra Si Sanphet z trzema stupami królewskimi i Wat Chaiwatthanaram nad rzeką. Rower kosztuje 50 THB i jest jedynym sensownym środkiem transportu — odległości to 2–4 km, w pełnym słońcu.

Sukhothai było stolicą w XIII i XIV wieku i to tu powstało pismo tajskie oraz kanon przedstawiania Buddy w ruchu — postać idąca, z opuszczoną ręką, jest wynalazkiem tej szkoły i do dziś uważana za najpiękniejszą formę w tajskiej rzeźbie.

Park historyczny leży wśród stawów z lotosami, a ruiny są rozproszone na tyle, że rower jest jedynym rozsądnym sposobem zwiedzania. Na terenie stoi 193 obiekty, w tym Wat Mahathat z dziewięcioma stupami i siedzącym Buddą w proporcjach kopiowanych później przez trzysta lat. 55 km na północ jest Si Satchanalai — drugie miasto z listy UNESCO, spokojniejsze i w lesie.

Wat Phra That Doi Suthep leży na wysokości 1073 metrów, 15 km od centrum Chiang Mai, i jest najważniejszym miejscem pielgrzymkowym północy. Schody na górę mają 306 stopni i są obłożone mozaiką smoka długiego na kilkadziesiąt metrów; na szczycie stoi złota stupa z 1383 roku.

Samo Chiang Mai jest powodem, żeby zostać dłużej: miasto otoczone fosą z XIII wieku, ponad 300 świątyń, w tym Wat Chedi Luang z pękniętą stupą po trzęsieniu ziemi i Wat Phra Singh ze Lwim Buddą. W niedzielę od 16:00 ulica Ratchadamnoen zamienia się w największy targ rękodzieła w kraju.

Wat Rong Khun zaprojektował malarz Chalermchai Kositpipat i buduje ją z własnych pieniędzy, bez daty końca. Biała, pokryta fragmentami lusterka, ma przedstawiać buddyjskie niebo; wchodzi się przez most nad rzeźbami dłoni wyciągniętych z ziemi — to pożądanie, które ciągnie człowieka w dół.

Wnętrze zaskakuje: obok motywów tradycyjnych na ścianach wiszą freski z bohaterami komiksów i wieżami World Trade Center. To nie kicz, a deklaracja, że sztuka sakralna może mówić o współczesności. 15 km dalej stoi Czarna Świątynia (Baan Dam) — ciemne drewniane pawilony tego samego kręgu artystycznego, pełne rogów, skór i rzeźb zwierząt.

Pai leży w dolinie otoczonej górami, trzy godziny od Chiang Mai, i od dwudziestu lat działa jak magnes: ludzie przyjeżdżają na tydzień i zostają na miesiąc. Kanion Pai, gorące źródła Tha Pai, bambusowy most i wioski na zboczach — wszystko w promieniu 20 km, najlepiej skuterem.

Droga 1095 dalej na zachód prowadzi do Mae Hong Son, prowincji przy granicy z Birmą, gdzie rano mgła leży w dolinach, a w klasztorach widać birmańskie wpływy: bielone stupy i dachy z wielu warstw. To najdziksza część północy, do której dociera się wyłącznie serpentynami.

Most nad rzeką Kwai zbudowali w 1943 roku jeńcy alianccy i robotnicy azjatyccy, zmuszeni do pracy przy linii kolejowej Birma–Tajlandia. Zginęło przy niej około 100 tysięcy osób. Most stoi do dziś i kilka razy dziennie przejeżdża po nim pociąg; cmentarz wojenny i muzeum w mieście domykają historię.

45 km dalej jest wodospad Erawan: siedem progów, z których każdy ma własny basen w kolorze mlecznej zieleni, bo woda niesie rozpuszczony węglan wapnia. Do czwartego poziomu idzie się 1,5 km, do siódmego — 2,5 km w górę. Woda jest ciepła i pełna ryb, które podgryzają skórę.

Sanktuarium zbudowano między X a XIII wiekiem na szczycie wygasłego wulkanu, 400 metrów nad równiną. Prowadzi do niego aleja kolumn i schody o 160 stopniach, a cała oś jest ustawiona tak, że cztery razy w roku słońce wschodzi dokładnie w linii piętnastu przejść — od wejścia aż do sanktuarium.

To najlepiej zachowany zabytek khmerowski w Tajlandii, bliższy Angkorowi niż cokolwiek innego w kraju, ale bez tłumów: w tygodniu na terenie jest kilkanaście osób. Warto połączyć z Phimai, XI-wieczną świątynią w mieście o tej samej nazwie, i z Muang Tam, mniejszym sanktuarium z czterema basenami.

Zatoka Phang Nga to płytka, zielona woda i ponad czterdzieści wapiennych wysp, z których część ma w środku zapadnięte laguny dostępne tylko przez niskie jaskinie, przy odpowiednim poziomie wody. Stąd pomysł na sea canoe: siada się w kajaku z przewodnikiem, który kładzie się na dnie, żeby przepłynąć pod sklepieniem.

Ko Tapu, wyspa z filmu o Jamesie Bondzie, ma 20 metrów średnicy u podstawy i 200 metrów wysokości. Warto wybrać rejs z małej przystani w Tha Dan zamiast z Phuketu — wypływa się godzinę wcześniej i jest się w lagunach przed pierwszymi łodziami.

Maya Bay zasłynęła po filmie „The Beach” i przez następne osiemnaście lat przyjmowała do pięciu tysięcy osób dziennie, co zabiło większość koralowców w zatoce. W 2018 roku park zamknięto; po otwarciu obowiązuje limit wejść, zakaz kąpieli i pływania oraz maksymalnie godzina na plaży.

Krajobraz się nie zmienił: zatoka zamknięta z trzech stron klifami o wysokości 100 metrów, plaża długa na 250 metrów i woda, która przy wejściu ma kolor turkusu, a przy brzegu — głębokiej zieleni. Warto dopłynąć pierwszą łodzią o siódmej, zanim przypłyną speedboaty z Phuketu.

Railay ma dwie plaże po dwóch stronach wąskiego przesmyku: zachodnią, z piaskiem i klifami do wspinania, i wschodnią, z mangrove i molo. Za skałą jest Phra Nang, plaża z jaskinią pełną fallicznych ofiar składanych przez rybaków i księżniczkę z kamienia, do której przychodzi się o zachodzie.

Wapienne ściany wokół Krabi mają 30–40 metrów i ponad tysiąc dróg wspinaczkowych — nawet bez doświadczenia można wejść na pół dnia kursu z instruktorem. Stąd też wypływa się do laguny Hong: czterech wysepek z zamkniętym jeziorem w środku, do którego wpływa się przez przejście w klifie przy odpływie.

Park Narodowy Khao Sok ma 739 kilometrów kwadratowych lasu starszego niż Amazonia i jest domem dzikich słoni, gibonów i rafflezji — największego kwiatu świata. Jezioro Cheow Lan powstało w 1982 roku po zbudowaniu zapory; z wody wystają szczyty zalanego pasma wapiennego i wyglądają jak setka wysp.

Nocleg w domku na wodzie to najlepsza rzecz, jaką można zrobić w tym regionie: 1500–2500 THB z wyżywieniem, transportem łodzią i szansą wypłynięcia o szóstej rano, gdy mgła unosi się nad wodą i nic nie słychać. Wieczorem przewodnicy pokazują świecące w ciemności larwy.

Wyspa ma 21 kilometrów kwadratowych i ponad siedemdziesiąt szkół nurkowych, a kurs Open Water kosztuje tu 9000–11000 THB za cztery dni z noclegiem, materiałami i certyfikatem. Rafy wokół — Chumphon Pinnacle, Sail Rock, Southwest Pinnacle — zaczynają się kilkanaście metrów od brzegu.

Poza nurkowaniem to najspokojniejsza z trzech wysp zatoki: brak wielkich kurortów, wąskie drogi, zachody słońca z Sai Ri i szansa na rekina wielorybiego, który pojawia się tu między marcem a majem. Z Ko Pha Ngan płynie się 45 minut, z Samui — półtorej godziny.

Ko Lipe leży przy granicy z Malezją, w archipelagu Tarutao. Płetwy zakłada się na plaży Pattaya i po dwóch minutach jest się nad koralowcami — na wyspie o długości trzech kilometrów nie ma samochodów, jeździ się rowerem i wózkiem.

Poza sezonem (maj–październik) większość bungalowów jest zamknięta i zostaje wioska rybaków Chao Ley. W sezonie to jedno z droższych miejsc w kraju — i jedno z niewielu, gdzie wieczorem na plaży siedzą ludzie z całego świata i nikt niczego nie sprzedaje.

Hua Hin jest letnią stolicą dworu od lat dwudziestych, gdy król Rama VII zbudował tu pałac Klai Kangwon. Plaża jest szeroka, woda spokojna, a targ rybny przy porcie sprzedaje homary i kraby taniej niż Bangkok — o szóstej rano stoją przy nim kucharze z całego miasta.

Godzinę na południe leży Khao Sam Roi Yot: góry wapienne wprost nad morzem i jaskinia Phraya Nakhon, do której światło wpada przez zapadnięty sufit i oświetla pawilon zbudowany dla króla Ramy V. Idzie się do niej 30 minut od plaży Bang Pu, a w południe snop światła jest najwyraźniejszy.